In Europa bestaan er zo’n vijftig restaurateurs van piano’s en toch nam het Duitse Beethoven-Haus in Bonn de Ruiseledenaar Chris Maene (72) onder de arm om een unieke replica te maken van Beethovens Graf-piano uit 1826. Dat is niet toevallig, want Maene bouwde in zijn leven al zo’n 160 piano’s en restaureerde er al zo’n honderd historische. “Ik heb heel mijn leven nooit wat anders gedaan”, reageert Chris Maene minzaam.
“Ik heb nooit een technische opleiding genoten”, laat Chris Maene meteen weten. “Ik heb piano’s bouwen dus nooit geleerd, maar wél altijd gedaan. Mijn vader Albert was een organist en een pianoleraar en had in 1938 een pianozaak in Esen, bij Diksmuide. Onze buurman was de bekende orgelbouwer Joseph Loncke. Later is mijn vader naar Ruiselede verhuisd, waar hij nog organist werd in de kerk van Ruiselede. Bij ons kwamen dus altijd muzikanten over de vloer. Ik zat al vanaf mijn zes jaar te prutsen in het atelier van mijn vader. Zo heb ik spelenderwijs het vak geleerd. Toen ik 16 was, heb ik mijn eerste klavecimbel gebouwd. Het is altijd mijn droom geweest eigen instrumenten te maken. Vandaag zitten er door ons gerestaureerde piano’s in musea tot zover als Nieuw-Zeeland, China, Japan en Australië.”
Verknoeid
Chris Maene is met deze Graf-piano niet aan zijn proefstuk toe. Voordien bouwde hij al twee andere Beethoven-piano’s, met name de Broadwood en de Érard. “In de klassieke muziekwereld was dat zo’n beetje wereldnieuws”, zegt Maene niet zonder fierheid. De mond-tot-mondreclame deed de rest. Hoe komt het eigenlijk dat de oorspronkelijke 19de-eeuwse Graf-piano niet meer bespeelbaar is? “De vele herstellingen hebben het instrument zowat verknoeid”, weet Maene. “Restaurateurs maken meestal de fout het instrument beter te willen maken dan het eigenlijk was. Je moet respect hebben voor zowel de kwaliteiten als de beperkingen van zo’n instrument. Graf was Beethovens laatste piano. Hij stierf een jaar later.”
“Je leert niet alleen hoe Beethoven klonk, maar ook hoe hij dacht, voelde en werkte aan zijn klavier”
“Ik bouw zo’n piano natuurlijk niet alleen”, gaat Maene verder. “We werken samen met de KU Leuven en met piano-onderzoeker en docent Tom Beghin van het Orpheus Instituut in Gent. Ik leid een team specialisten waaronder een tekenaar, een aantal houtbewerkers en monteerders. Ik ben dus veeleer de dirigent, die het orkest leidt. Voor zo’n opdracht zijn drie aspecten belangrijk: het juiste ontwerp, de juiste materialen en het juiste vakmanschap. Wij hebben bij Maene een enorme voorraad aan verschillende houtsoorten en dat is ook nodig, want in deze Graf-piano bijvoorbeeld zit onder meer dennenhout, esdoorn, eik, perenhout, mahonie en fichte, een soort sparrenhout. Je kan hier ook niet zomaar elke lijm gebruiken. Wij kiezen alleen beenderlijm, zoals vroeger. Dat zijn de details, die vaak het verschil maken.”
Uitdagingen
Hoe wordt de KU Leuven, het Beethoven-Haus of het Orpheus Instituut nu een noot wijzer van de replica van een 19de-eeuws instrument? “Je leert niet alleen hoe Beethoven klonk, maar ook hoe hij dacht, voelde en werkte aan zijn klavier”, legt Chris Maene uit. “In hoeverre was de componist geïnspireerd door het instrument dat hij bespeelde? Hoe belangrijk was de invloed van zijn instrument in zijn composities? Voor kenners zijn dat interessante vragen.”
Het atelier Chris Maene start met deze Graf-replica vanaf volgende maand. Een maand later volgt een andere uitdaging: de restauratie doen én een replica maken van een pianoforte uit 1805 van de Weense bouwer Nannette Stein uit het Sibelius Museum van Turku (Finland). Nog wat later volgt de restauratie van een Steinway-concertvleugel uit 1876, uit het Richard Wagner Museum van Bayreuth (Duitsland).
Onderzoek
Maar dat zijn zorgen voor morgen. De bouw van de Graf-piano moet tegen begin 2027 klaar zijn. Daarna blijft de Graf-replica 5 jaar beschikbaar voor onderzoek bij het Orpheus Instituut. Het instrument zal ook toeren door Europa, waarna het definitief naar het Beethoven-Haus in Bonn verhuist. Daar zal het evenmin onopgemerkt blijven. Het Beethoven-Haus telt jaarlijks zo’n 200.000 bezoekers.
The post Pianobouwer Chris Maene uit Ruiselede bouwt unieke Beethovenpiano uit de 19de eeuw: “Toen ik 16 was, heb ik mijn eerste klavecimbel gebouwd” is provided by KW.be.
